การพัฒนาธนาคารเมล็ดพันธุ์พืชพื้นบ้านและความมั่นคงทางอาหาร

Abstract

การศึกษาวิจัยเรื่อง การพัฒนาธนาคารเมล็ดพันธุ์พืชพื้นบ้านและความมั่นคงทางอาหาร มี วัตถุประสงค์เพื่อ (๑) ศึกษาปัญหาและผลกระทบของเกษตรกรจากการปลูกพืชที่มีการดัดแปลงพันธุกรรม (๒) ส่งเสริมการเก็บรวบรวมและการอนุรักษ์เมล็ดพันธุ์พืชพื้นบ้าน และ (๓) จัดตั้งธนาคารอนุรักษ์เมล็ด พันธุ์พืชพื้นบ้านและสร้างความมั่นคงทางอาหารระดับชุมชน เป็นการวิจัยปฏิบัติการแบบมีส่วนร่วม ผสมผสานแนวคิดเกี่ยวกับความมั่นคงทางอาหารโดยชุมชน และแนวคิดเศรษฐกิจสร้างสรรค์ผนวกเข้า ด้วยกัน โดย (๑) สำรวจและรวบรวมข้อมูลเบื้องต้นของชุมชน ประชุมปรึกษาหารือระดมความคิด วิเคราะห์ปัญหาร่วมกับชุมชนโดยใช้เทคนิค SWOT (๒) จัดกิจกรรมส่งเสริมการเก็บรวบรวมและอนุรักษ์ เมล็ดพันธุ์พืชพื้นบ้าน โดยใช้เทคนิคแผนที่ความคิด การมีส่วนร่วมเพาะปลูก เก็บรวบรวมและคัดแยก เมล็ดพันธุ์ร่วมกันกับเกษตรกรในชุมชน สังเกตการณ์แบบมีส่วนร่วม และสัมภาษณ์เชิงลึก (๓) วางแผน ด้วยเทคนิค AIC คือ การสร้างความรู้ การสร้างแนวทางการพัฒนา และการสร้างแนวทางปฏิบัติ ผลการวิจัยพบว่า ๑. ปัญหาและผลกระทบของเกษตรกรจากการปลูกพืชที่มีการตัดต่อพันธุกรรม ประกอบไป ด้วย (๑) สาเหตุที่เกษตรกรตัดสินใจปลูกพืชที่มีการตัดต่อพันธุกรรม คือ การเก็บเมล็ดพันธุ์แบบดั้งเดิมมี ความยุ่งยาก ขาดความรู้เกี่ยวกับการป้องกันเมล็ดพันธุ์ คุณภาพสายพันธุ์พืชและการต้านทานโรค และ ความต้องการความสะดวกสบายของเกษตรกร (๒) ปัญหาและผลกระทบ คือ เมล็ดพันธุ์พืชพื้นบ้านสูญ หายไปตามกาลเวลา เพิ่มต้นทุนในการเพาะปลูก ไม่สามารถเก็บเมล็ดพันธุ์ไว้ขยายพันธุ์ในฤดูกาล เพาะปลูกถัดไป และ รสชาติของพืชผักไม่ถูกปากผู้คนในท้องถิ่น (๓) วิเคราะห์ SWOT Analysis จุดแข็ง: มีที่ดินทำกินเป็นของตัวเอง มีความรู้การเก็บเมล็ดพันธุ์พืชบางชนิด เพาะปลูกเฉพาะพืชที่ตลาดต้องการ มี วัฒนธรรมประเพณีเชื่อมความสามัคคีที่เนื่องด้วยการทำเกษตรกรรม จุดอ่อน: ขาดความรู้วิธีการป้องกัน เมล็ดพันธุ์ เกษตรกรยุคปัจจุบันชอบความสบาย เพาะปลูกเฉพาะพืชที่ตลาดต้องการ และ ขาดความรู้ด้าน เทคโนโลยีเพาะปลูก โอกาส: เกษตรบำบัด เกษตรทางเลือก เกษตรแปลงใหญ่ และ เกษตรเพื่อสุขภาพข อุปสรรค: การละทิ้งอาชีพเกษตรกรรม ข้อมูลหลอกลวงจากสื่อออนไลน์ การลอกเลียนแบบการเพาะปลูก และ ภาระหนี้สิน ๒. ส่งเสริมการเก็บรวบรวมและการอนุรักษ์เมล็ดพันธุ์พืชพื้นบ้าน มี ๒ กิจกรรม คือ (๑) การ อนุรักษ์เมล็ดพันธุ์พืชพื้นบ้าน มีเป้าหมายเพื่อเชิญชวนเกษตรกรในพื้นที่หันมาตระหนักและใส่ใจกับสมบัติ มรดกตกทอดของบรรพบุรุษที่เก็บรักษาไว้ เป็นมรดกในรูปแบบของเมล็ดพันธุ์และพืชผลทางการเกษตร ไม่ให้เมล็ดพันธุ์พืชที่เป็นสายพันธุ์แบบดั้งเดิมสูญหายไปกับความมักง่าย (๒) การจัดเก็บเมล็ดพันธุ์ข้าวผ่าน ประเพณีบุญคูณลาน มีเป้าหมายเพื่อจัดเก็บเมล็ดพันธุ์ข้าว โดยการขับเคลื่อนกิจกรรมผ่านประเพณีบุญ คูณลาน หรือ “บุญกุ้มข้าวใหญ่” ๓. จัดตั้งธนาคารอนุรักษ์เมล็ดพันธุ์พืชพื้นบ้านและสร้างความมั่นคงทางอาหารระดับชุมชน โดยการนำเอาเครื่องมือที่เรียกว่า “เทคนิค AIC” มาช่วยในการออกแบบและวิเคราะห์แนวทางการพัฒนา ทำให้ชุมชนสามารถพึ่งพาตนเองได้ มีเมล็ดพันธุ์ขยายพันธุ์โดยไม่ต้องสิ้นเปลืองงบประมาณ ป้องกันการ กลายพันธุ์จากการตัดต่อพันธุกรรมของนายทุน มั่งคั่งด้วยเมล็ดพืชสายพันธุ์ดั้งเดิม สร้างความรักความ สามัคคีภายในชุมชน กิจกรรมการมีส่วนร่วมจากงานบุญประจำปีที่เนื่องด้วยอาชีพเกษตรกรรม