การส่งเสริมการท่องเที่ยวเชิงวัฒนธรรมของกลุ่มชาติพันธุ์ในจังหวัดเพชรบูรณ์

Abstract

การศึกษาวิจัยครั้งนี้ มีวัตถุประสงค์ ๔ ประการ คือ ๑) เพื่อวิเคราะห์ทุนทางวัฒนธรรม ของกลุ่มชาติพันธุ์ในจังหวัดเพชรบูรณ์ ๒) เพื่อพัฒนาผลิตภัณฑ์และกิจกรรมการท่องเที่ยวบนฐานทุน ทางวัฒนธรรมของกลุ่มชาติพันธุ์ในจังหวัดเพชรบูรณ์ ๓) เพื่อยกระดับทุนทางวัฒนธรรมกับการ พัฒนาคุณภาพชีวิตของกลุ่มชาติพันธุ์ในจังหวัดเพชรบูรณ์ และ ๔) เพื่อเสนอแนวทางการส่งเสริมการ ท่องเที่ยวเชิงวัฒนธรรมของกลุ่มชาติพันธุ์ในจังหวัดเพชรบูรณ์ การวิจัยครั้งนี้เป็นการวิจัยแบบ ผสมผสาน คือการวิจัยเชิงเอกสาร เชิงปริมาณ และเชิงคุณภาพ โดยศึกษาข้อมูลจากต ารา งานวิจัย และเอกสารที่เกี่ยวข้อง การเก็บข้อมูลจากแบบสอบถามตัวแทนกลุ่มชาติพันธุ์ และการสัมภาษณ์ผู้มี ส่วนเกี่ยวข้อง รวมถึงการร่วมปฏิบัติกับกลุ่มชาติพันธุ์ ผลการศึกษาพบว่า ๑. การวิเคราะห์ทุนทางวัฒนธรรมของกลุ่มชาติพันธุ์ในจังหวัดเพชรบูรณ์ พบว่า ทุน ทางวัฒนธรรม เป็นผลผลิตทางวัฒนธรรมและเป็นสิ่งที่มีผลต่อการผลิตสินค้าและบริการ ท าให้ระบบ เศรษฐกิจของประเทศมีการขยายตัว ทุนทางวัฒนธรรมของกลุ่มชาติพันธุ์ สามารถแบ่งออกเป็น ๒ ประเภทได้แก่ ๑) ทุนทางวัฒนธรรมที่จับต้องได้ ประกอบด้วยศิลปกรรม ต่าง ๆ ที่ติดมากับที่อยู่ อาศัย เครื่องแต่งกาย อาหาร สิ่งของเครื่องใช้ และเครื่องมือประกอบอาชีพ ทุนทางวัฒนธรรมที่จับ ต้องได้ของกลุ่มชาติพันธุ์ที่เห็นได้เด่นชัดคือ (๑) งานด้านหัตถกรรม ได้แก่ ผ้าปัก, (๒) เครื่องแต่งกาย ได้แก่ เสื้อม้ง หมวกม้ง ผ้าคาดเอว กระโปรง และเครื่องประดับเงิน ที่สามารถสร้างมูลค่าเพิ่มให้กับ วัสดุท้องถิ่นที่มีอยู่ในชุมชน ช่วยสร้างรายได้และกระตุ้นเศรษฐกิจในพื้นที่ได้ และ ๒) ทุนทาง วัฒนธรรมที่จับต้องไม่ได้ ประกอบด้วยค่านิยม ความเชื่อ ภาษา จารีตประเพณี พิธีกรรมและภูมิ ปัญญาท้องถิ่น กลุ่มชาติพันธุ์มีทุนทางวัฒนธรรมประเภทนี้ได้แก่ (๑) ความเชื่อสิ่งศักดิ์สิทธิ์ (๒) ความ เชื่อผีและวิญญาณบรรพบุรุษ (๓) ความเชื่อศาสนา (๔) ประเพณีปีใหม่ม้ง (๕) ประเพณีกินข้าวใหม่ และ (๖) พิธีกรรมอัวเน้ง หน่วยงานภาครัฐได้ด าเนินการส ารวจและจัดหมวดหมู่ไว้ ประกอบด้วย ๑) หมวดโบราณสถานและวัตถุ ๒) ประเพณีท้องถิ่น ๓) สินค้าทางวัฒนธรรม ๔) มรดกทางวัฒนธรรม ๕) อาหารพื้นเมือง และ ๖) ศิลปะการแสดง แต่มีข้อมูลยังไม่ครบถ้วน มีทุนทางวัฒนธรรมบางอย่างที่ยัง(ข) ไม่ได้รับการส ารวจ ควรมีการประชุมตัวแทนกลุ่มชาติพันธุ์ผู้มีความรู้และความช านาญด้าน วัฒนธรรมร่วมกันแยกหมวดหมู่เพิ่มเติม เช่น หมวดวิถีชีวิตการเป็นอยู่ หมวดภาษา หมวดการ แต่งกาย เป็นต้น เพื่อเป็นข้อมูลให้นักท่องเที่ยวได้ตัดสินใจในการเดินทางมาท่องเที่ยวได้ง่ายขึ้น ๒. การพัฒนาผลิตภัณฑ์และกิจกรรมการท่องเที่ยวบนฐานทุนทางวัฒนธรรมของกลุ่ม ชาติพันธุ์ในจังหวัดเพชรบูรณ์ เป็นการน าเสนอผลิตภัณฑ์ที่แปรรูปมาจากภูมิปัญญาท้องถิ่น และ กิจกรรมการท่องเที่ยวที่ สิ่งที่สร้างแรงบันดาลใจแก่นักท่องเที่ยว เนื่องจากมีผลิตภัณฑ์ให้เลือกสรรที่ หลากหลาย โดยเฉพาะผลิตภัณฑ์เครื่องแต่งกายที่แปรรูปมาจากผ้าปักซึ่งเป็นภูมิปัญญาดั้งเดิมของ กลุ่มชาติพันธุ์เผ่าม้งที่มีลวดลายตามทักษะและประสบการณ์ของผู้ปัก เมื่อน าเอาลวดลายดั้งเดิมมา ผสมผสานกันกลายเป็นลวดลายใหม่แล้วน ามาแปรรูปเป็นเสื้อผ้าท าให้เกิดความสวยงามมากยิ่งขึ้น นักท่องเที่ยวได้มีการเลือกซื้อผลิตภัณฑ์ใหม่ ๆ ท าให้ชุมชนมีรายได้เพิ่มขึ้น นอกจากการน าผลิตภัณฑ์ ออกจ าหน่ายแล้ว ยังมีสิ่งที่ท าให้เกิดรายได้คือกิจกรรมการท่องเที่ยว มีทั้งการท่องเที่ยวระยะสั้นและ ระยะยาว โดยมีการพัฒนากิจกรรมให้นักท่องเที่ยวได้มีโอกาสเข้าร่วมด้วย เพื่อให้เกิดประสบการณ์ ใหม่ ๆ โดยเฉพาะกิจกรรมปีใหม่ที่มีความโดดเด่นเป็นเอกลักษณ์ เดิมทีผู้ที่เข้าร่วมกิจกรรมการละเล่น พื้นเมืองต่าง ๆ มีเพียงกลุ่มชาติพันธุ์เท่านั้น เมื่อมีการเปิดโอกาสให้นักท่องเที่ยวได้มีส่วนร่วมใน กิจกรรมการละเล่นจะท าให้นักท่องเที่ยวเกิดความประทับใจและมีความสนุกสนานเพลิดเพลิน นอกจากนี้จะท าให้อยากกลับมาท่องเที่ยวอีกครั้ง ๓. การยกระดับทุนทางวัฒนธรรมกับการพัฒนาคุณภาพชีวิตของกลุ่มชาติพันธุ์ พบว่า กลุ่มชาติพันธุ์ มีการเป็นอยู่แบบเครือญาติ อาชีพส่วนใหญ่เป็นเกษตรกรรม การพัฒนาคุณภาพชีวิตจึง มุ่งเน้นให้เป็นผู้มีความเป็นอยู่ที่ดีขึ้น นั่นคือมีรายได้เพิ่มขึ้นและมีอาชีพหรือมีงานท าอย่างต่อเนื่อง การยกระดับทุนทางวัฒนธรรมเป็นการน าเอาทุนทางวัฒนธรรมท้องถิ่นมาเพื่อเป็นสิ่งดึงดูด นักท่องเที่ยวโดยจัดกิจกรรมดังนี้ (๑) ให้ความรู้เกี่ยวกับการท่องเที่ยวแก่กลุ่มชาติพันธุ์ (๒) ระดม ความคิดเกี่ยวกับการจัดหรือปรับปรุงแหล่งท่องเที่ยว (๓) จัดให้กลุ่มชาติพันธุ์ก าหนดเส้นทางการ ท่องเที่ยว การด าเนินการนี้อยู่บนพื้นฐานการท่องเที่ยวชุมชน โดยพื้นที่ของกลุ่มชาติพันธุ์ชาวเขาส่วน ใหญ่เป็นเชิงเขา มีการปลูกไม้ดอก ไม้ประดับนานาพันธุ์ ท าให้นักท่องเที่ยวได้เข้าแวะเยี่ยมชมหรือ ท่องเที่ยวตลอดปี มีการเก็บค่าเข้าชมเป็นค่าบริการพื้นที่ และนักท่องเที่ยวได้เลือกซื้อผลิตภัณฑ์ต่าง ๆ กิจกรรมการท่องเที่ยวบนฐานทุนทางวัฒนธรรม ไม่ว่าจะเป็นการท่องเที่ยวระยะสั้นหรือระยะยาวจึง เป็นเครื่องมือพัฒนาคุณภาพชีวิตอย่างเป็นรูปธรรมและชัดเจนมากที่สุด จ าเป็นอย่างยิ่งที่จะต้องมีแนว ทางการส่งเสริมการท่องเที่ยวเพื่อให้กลุ่มชาติพันธุ์ชนเผ่าได้มีรายได้เพิ่มมากขึ้น ๔. แนวทางการส่งเสริมการท่องเที่ยวเชิงวัฒนธรรมของกลุ่มชาติพันธุ์ในจังหวัด เพชรบูรณ์ พบว่า กิจกรรมการท่องเที่ยวเป็นเครื่องมือในการพัฒนาคุณภาพชีวิตของกลุ่มชาติพันธุ์ เนื่องจากเป็นสิ่งที่ท าให้วิถีชีวิตความเป็นอยู่ดี นั่นคือมีรายได้และมีงานท าเป็นประจ า การสร้ างสิ่ง(ค) ดึงดูดนักท่องเที่ยวจึงเป็นสิ่งส าคัญ ดังนั้นควรมีแนวทางการส่งเสริมการท่องเที่ยวเชิงวัฒนธรรมดังนี้ ๑) การส่งเสริมและพัฒนาระบบการบริหารจัดการให้อยู่ในลักษณะที่พร้อมให้บริการ ๒) การฟื้นฟู หรือปรับปรุงแหล่งท่องเที่ยว และกิจกรรมการท่องเที่ยวที่เน้นให้นักท่องเที่ยวมีส่วนร่วม ๓) ส่งเสริม และพัฒนาศักยภาพบุคลากรที่เกี่ยวข้องกับการท่องเที่ยวเพื่อให้การบริการเป็นไปอย่างมีคุณภาพ ๔) การประชาสัมพันธ์และการตลาดเชิงรุก ไม่ว่าจะเป็นการให้ข้อมูลข่าวสารการท่องเที่ยว หรือการ โฆษณาหรือประชาสัมพันธ์อย่างต่อเนื่อง ๕) ให้มีการสร้างเครือข่ายความร่วมมือด้านการท่องเที่ยว โดยมีชุมชนกลุ่มชาติพันธุ์เป็นหลักใหญ่ และ ๖) การน าผลิตภัณฑ์ชนเผ่าเข้าสู่แหล่งท่องเที่ยวต่าง ๆ เมื่อมีการส่งเสริมการท่องเที่ยวเชิงวัฒนธรรมตามแนวทางนี้จะส่งผลให้กลุ่มชาติพันธุ์มีคุณภาพชีวิตที่ดี ขึ้นด้วย เพราะกลุ่มชาติพันธุ์มีรายได้เพิ่มขึ้นจากกิจกรรมการท่องเที่ยวนั่นเอง